سهشنبه این هفته، نشستی مهم در چارچوب کمیسیون مشترک برجام میان کشورهای باقیمانده در توافق هستهای برگزار خواهد شد؛ نشستی که میتواند نقطهای حساس در مسیر پرونده هستهای ایران باشد.
مکانیزم ماشه (Snapback) چیست؟
مکانیزم ماشه یکی از مفاد قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل است که به طرفهای برجام اجازه میدهد در صورت نقض اساسی تعهدات از سوی ایران، روند بازگردانی خودکار تحریمهای شورای امنیت را بدون نیاز به رأیگیری آغاز کنند.
با فعالشدن این مکانیسم، تمامی تحریمهای سازمان ملل پیش از برجام بهطور خودکار و فوری بازمیگردند، از جمله تحریمهای تسلیحاتی، موشکی، مالی و حتی محدودیتهای مرتبط با صادرات نفت و تبادلات بانکی.
سناریوی اجراییشدن: چه کسانی تصمیمگیرند؟
سه کشور اروپایی (انگلیس، فرانسه، آلمان) به همراه چین و روسیه از اعضای اصلی تصمیمگیر در این سازوکار هستند. آمریکا هرچند در سال ۲۰۱۸ از برجام خارج شد، اما تلاش کرده با تفسیر حقوقی خاصی، خود را ذینفع اجرای این مکانیزم جلوه دهد. اگر اروپا با آمریکا همسو شود و رسماً روند ماشه را فعال کند، بازگشت تحریمها تنها مسئله زمان خواهد بود.
اگر اجرا شود، چه پیامدهایی برای ایران دارد؟
۱. بازگشت تحریمهای شورای امنیت و انزوای حقوقی در سطح بینالملل
۲. قطع کامل فروش رسمی نفت ایران در بازار جهانی
۳. محدودیت شدید در واردات کالاهای استراتژیک و صنعتی
۴. تشدید فشار بر سیستم بانکی و تراکنشهای بینالمللی
۵. افزایش ریسک سرمایهگذاری خارجی و افت اعتماد به اقتصاد ایران
اما در مقابل…
برخی تحلیلگران معتقدند که اروپا با وجود فشار آمریکا، فعلاً تمایل ندارد ماشه را بچکاند؛ چرا که ممکن است روند تنش را غیرقابل بازگشت کند و فرصت هرگونه مذاکره یا مصالحه را از بین ببرد.
سهشنبه پیش رو، نهتنها آزمونی برای برجام، بلکه آزمونی برای آینده سیاست خارجی ایران و غرب است. فعالان اقتصادی، سرمایهگذاران، و تحلیلگران باید با دقت این نشست را رصد کنند، چرا که تصمیمات آن، پیامدهای اقتصادی مستقیمی برای ماههای پیشرو خواهد داشت.