شرکت تابانمس ایرانیان بهعنوان یکی از تأمینکنندگان تخصصی محصولات نیمهساخته مسی در ایران، انواع ورق مسی، تسمه مسی و شینه مسی (باسبار) را در سایزها، آلیاژها و برندهای مختلف عرضه میکند. مس پس از آهن و آلومینیوم سومین فلز پرمصرف صنعتی است و بهدلیل رسانایی الکتریکی و حرارتی بالا، مقاومت به خوردگی و قابلیت شکلپذیری، کاربرد وسیعی در صنایع دارد. این شرکت با بهرهگیری از شبکه تولیدکنندگان معتبر داخلی (مانند محصولات مس شهید باهنر کرمان و خاورمس) و تأمین برندهای مطرح اروپایی (از جمله KME، Aurubis و Wieland)، نیاز صنایع به مس باکیفیت را تأمین مینماید. محصولات عرضهشده دارای خلوص مس حداقل %۹۹٫۹ بوده و مطابق استانداردهای جهانی تولید شدهاند؛ بههمین جهت از نظر ویژگیهای فنی و کیفیت، قابل رقابت با نمونههای بینالمللی میباشند . در ادامه بهتفکیک، مشخصات هر یک از محصولات (ورق، تسمه و شینه مسی) ارائه میگردد.
ورق مسی (Copper Sheet) محصولی تخت از مس خالص یا آلیاژهای پایهمس است که به صورت شیتهای مسطح یا رول (کویل) تولید میشود. ورق مس با رسانایی الکتریکی و حرارتی بسیار بالا، انعطافپذیری و فرمپذیری عالی و همچنین مقاومت خوب در برابر خوردگی، یکی از پرکاربردترین محصولات فلزی در صنعت است. پس از ورقهای فولادی و آلومینیومی، ورق مسی بهدلیل خواص ذکرشده جایگاه ویژهای در صنایع گوناگون دارد. این محصول در ضخامتها و ابعاد متنوع برای کاربردهای مختلف تولید و عرضه میشود و بهخاطر رنگ زیبا و پایدار خود، حتی در کاربردهایی که جنبه تزئینی و ظاهری مهم است نیز محبوبیت دارد. شرکت تابانمس ایرانیان قادر است ورقهای مسی را در گریدها و ابعاد گوناگون، متناسب با نیاز مشتریان صنعتی، تأمین نماید. ورقهای عرضهشده توسط این شرکت از تولیدات باهنر، خاورمس و دیگر تولیدکنندگان داخلی با خلوص حداقل %۹۹٫۹ بوده و همچنین در صورت نیاز، ورقهای مسی برندهای اروپایی مانند KME، Aurubis و Wieland نیز قابل ارائه هستند.
ورق مسی به خاطر ویژگیهای فنی ممتاز خود در طیف گستردهای از صنایع بهکار میرود. برخی از مهمترین کاربردهای ورق مسی عبارتاند از:
• صنایع برق و الکترونیک: ساخت قطعات رسانا در تجهیزات الکتریکی، تابلوهای برق، کلیدها، اتصالات، ترانسفورماتورها و باسداکتها
• صنایع حرارتی و برودتی: تولید مبدلهای حرارتی، رادیاتورها، لولهها و مخازن در سیستمهای تهویه مطبوع (HVAC) و تبرید.
• معماری و ساختمان: استفاده در نمای ساختمان و پوشش سقفها بهعنوان ورقهای دکوراتیو و بادوام (مانند بامهای مسی)، ناودانها و تزئینات معماری به دلیل زیبایی و مقاومت در برابر شرایط جوی.
• خودروسازی و حملونقل: ساخت رادیاتور خودرو، لنت ترمز (در برخی خودروها)، اجزای برقی خودروهای سنگین و قطعات سیستمهای الکتریکی در صنایع ریلی و هوایی.
• سایر صنایع: تولید ظروف و تجهیزات آشپزخانه صنعتی (دیگها، ماهیتابههای صنعتی)، ساخت آلات موسیقی (مانند بخشهایی از سازهای بادی)، سکهزنی و صنایع هنری که نیاز به فلز با قابلیت شکلپذیری بالا و ظاهر جذاب دارند.
•مس TPC (مس سخت الکترولیتی یا Cu-ETP): شامل مس الکترولیتی با خلوص حداقل %۹۹٫۹ و مقدار اندک اکسیژن (حدود %۰٫۰۳-%۰٫۰۵). این آلیاژ که به مس برق نیز مشهور است، رسانایی الکتریکی بسیار بالایی (حداقل %۱۰۰ IACS) داشته و برای کاربردهای الکتریکی حساس ایدهآل است. ورق مسی TPC سختی و استحکام مناسبی دارد اما بهدلیل حضور اکسیژن، در فرآیندهای لحیمکاری و جوشکاری با گاز هیدروژن باید احتیاط شود (احتمال تردی هیدروژنی).
• مس DLP (مس بدون اکسیژن با فسفر کم – Cu-DLP): آلیاژی با مس حداقل %۹۹٫۹ و فسفر حدود %۰٫۰۰۴ تا %۰٫۰۱۵. افزودن مقدار بسیار جزئی فسفر ضمن حذف اکسیژن باقیمانده، قابلیت لحیمکاری و جوشکاری را بهبود میدهد بدون اینکه رسانایی خیلی زیادی را قربانی کند. مس DLP شکلپذیری عالی و قابلیت اتصالپذیری خوبی داشته و رسانایی آن اندکی کمتر از مس ETP ولی بیشتر از مس DHP است.
• مس DHP (مس بدون اکسیژن با فسفر بالا – Cu-DHP): دارای حداقل %۹۹٫۹ مس و حدود %۰٫۰۱۵ تا %۰٫۰۴ فسفر است. این آلیاژ کاملاً اکسیژنزداییشده بوده و مقاومت کامل در برابر تردی هیدروژنی دارد؛ بنابراین برای جوشکاری و بریزینگ بسیار مناسب است. مس DHP انعطافپذیری بیشتری نسبت به مس ETP داشته و برای فرآیندهای شکلدهی عمیق بسیار کارآمد است. البته به علت وجود فسفر، رسانایی الکتریکی آن نسبت به مس خالص کمی کاهش یافته (حدود ۸۵-%۹۰ IACS)، اما همچنان برای بسیاری کاربردها کافی است.
• مس قلعدار (Cu-Sn) یا برنز فسفری: دستهای از آلیاژهای مس که حاوی درصدی قلع (معمولاً %۵ تا %۱۰) و مقدار کمی فسفر هستند. هرچند ورقهای مسی رایج اغلب از مس خالص میباشند، اما در برخی کاربردهای خاص که استحکام و خواص فنری بالاتر مدنظر است، میتوان از ورق آلیاژهای CuSn استفاده کرد. این آلیاژها استحکام تسلیم و مقاومت سایشی بیشتری داشته و در ساخت فنرها، کانکتورها و اجزای الکتریکی با تنش مکانیکی کاربرد دارند.
• سایر آلیاژهای ویژه: بنا به سفارش مشتری، امکان تأمین ورقهای آلیاژی خاص نظیر مس کریستال نقرهدار یا مس کروم-زیرکونیوم نیز وجود دارد. این مواد استحکام مکانیکی بالاتری داشته و برای کاربردهایی نظیر قالبهای ماشینآلات جوش، صفحات قالب ریختهگری مداوم و مواردی که ترکیب رسانایی و سختی نیاز است بهکار میروند.
ورقهای مسی عرضهشده توسط تابانمس ایرانیان از نظر ترکیب شیمیایی و خواص مکانیکی، مطابق استانداردهای بینالمللی نظیر ASTM B152 (استاندارد ورق و صفحه مسی) و DIN EN 1652 تولید میشوند. خلوص مس بالا (حداقل %۹۹/۹) در کنار کنترل دقیق میزان ناخالصیها و عناصر آلیاژی باعث شده این ورقها رسانایی الکتریکی و حرارتی ممتاز، سطح یکنواخت و خواص مکانیکی قابل قبولی داشته باشند. استحکام کششی ورق مس خالص نرم در محدوده ۲۰۰-۲۵۰ مگاپاسکال و سختی آن حدود ۴۰–۶۰ ویکرز است که با انجام کار سرد (نورد سرد) میتواند به استحکامهای بالاتر (تا حدود ۳۰۰+ مگاپاسکال در حالت سخت شده) برسد. ورقهای مسی به راحتی شکلدهی و خمکاری میشوند و در حالت آنیل شده کاملاً چکشخوار هستند. قابلیت لحیمکاری و لحیمسخت (بریزینگ) ورقهای مس اکسیژنزداییشده (DLP/DHP) بسیار خوب است و حتی مس ETP نیز با رعایت تمهیدات لازم قابل لحیمکاری میباشد. از لحاظ مقاومت در برابر خوردگی، مس در محیطهای جوی صنعتی، دریایی، آب آشامیدنی و محلولهای قلیایی و نمکی خنثی مقاومت طبیعی خوبی دارد و تنها در مواجهه با اسیدهای اکسیدکننده قوی یا آمونیاک و ترکیبات گوگردی ممکن است دچار خوردگی شود. بنابراین ورق مسی در شرایط محیطی متنوعی دوام بالایی از خود نشان میدهد.
یکی از مزایای فنی محصولات ارائهشده، تضمین تطابق آنها با ترکیب شیمیایی استاندارد است.
همه ورقهای مسی عرضهشده دارای ترکیب در محدوده استاندارد بوده و برای هر محموله گواهی آنالیز شیمیایی کارخانه تولیدکننده ارائه میشود. این ترکیب استاندارد تضمین میکند که هدایت الکتریکی در بیشترین مقدار ممکن بوده (برای Cu-ETP حداقل %۱۰۰ IACS ) و خواص لحیمپذیری مطابق انتظار باشد. لازم به ذکر است تمامی محصولات داخلی ذکرشده توسط تولیدکنندگان معتبری نظیر باهنر، تحت نظارت سیستمهای مدیریت کیفیت ISO 9001 تولید میشوند و از لحاظ تلرانسهای ابعادی و عیوب سطحی نیز کنترل کیفی دقیقی را طی میکنند. به عنوان مثال، سطح ورقهای مسی عاری از هرگونه ترک، پوسته و ناپیوستگی بوده و لبهها نیز به صورت تمیز و صاف برش میخورند.
ورقهای مسی در بازه گستردهای از ضخامت و ابعاد تولید میشوند. ضخامت ورق مسی میتواند از کسری از میلیمتر (نظیر فویلهای ۰/۱ تا ۰/۲ میلیمتری برای مصارف ویژه) تا چندین سانتیمتر متغیر باشد. به طور معمول در بازار ایران، ورقهای مسی نازک به صورت کلاف (رول) عرضه میشوند (مثلاً ضخامتهای ۰/۱، ۰/۲ و ۰/۳ میلیمتر)، و ورقهای با ضخامت بالاتر (حدود ۰/۵ میلیمتر تا ۱۵ یا ۱۶ میلیمتر) به صورت شیت (برگ) در ابعاد استاندارد موجود هستند. ابعاد استاندارد ورق مسی تولید داخل معمولاً حدود ۶۶۰ در ۲۰۰۰ میلیمتر است (مطابق ظرفیت خط نورد باهنر). با این حال، امکان برش و تهیه ورق در ابعاد دیگر (مثلاً ۱×۲ متر یا ۱٫۲۵×۲٫۵ متر) نیز وجود دارد. ورقهای مسی ضخیمتر (Plate) تا ضخامتهای بالای ۵۰ میلیمتر نیز قابل تولید یا تأمین هستند که غالباً به سفارش ساخته میشوند. کارخانههای پیشرفته نظیر KME آلمان، ورقهای مسی را هم به صورت نورد سرد تا ضخامت حدود ۳ میلیمتر (عرض تا ۱۶۰۰ میلیمتر) و هم نورد گرم تا ضخامتهای بسیار بالا (مثلاً ۲۴۰ میلیمتر و عرض تا ۴ متر) تولید میکنند . بنابراین در صورت نیاز مشتری به ابعاد یا ضخامتهای خاص خارج از محدوده رایج بازار داخلی، شرکت طابانمس ایرانیان امکان تأمین سفارشی آن را از منابع خارجی فراهم نموده است.
از نظر وزن، هر متر مربع ورق مسی به ضخامت ۱ میلیمتر حدود ۸٫۹۴ کیلوگرم وزن دارد (با چگالی ۸/۹۴g/cm³ )، لذا جهت برآورد وزن ورق در ضخامتهای مختلف میتوان این نرخ را متناسباً مقیاس داد. بهعنوان مثال، ورق مسی ۵ میلیمتری حدود ۴۴٫۷ کیلوگرم بر مترمربع وزن خواهد داشت. دانستن وزن برای محاسبه هزینهها و حملونقل حائز اهمیت است.
بستهبندی ورقهای مسی بر اساس شکل عرضه (شیت یا رول) و ضخامت محصول متفاوت است. ورقهای مسی نازک (فویلها و کلافها) به صورت رولهای پیچیده شده بر روی قرقره یا هسته مقوایی عرضه میشوند و برای محافظت از سطوح، میان لایههای ورقها کاغذ ضدخش یا پلاستیک قرار میگیرد. ورقهای ضخیمتر و شیتهای مسی در پالتهای چوبی تخت خوابانده شده و اطراف آن با پوششهای حبابدار یا کاغذهای روغنی پوشیده میشود تا از خراش و اکسید شدن در طول حملونقل جلوگیری گردد. سپس بسته حاوی ورقها با تسمههای فلزی مهار و محکم میشود. هر بسته معمولاً شامل برچسب شناسایی با ذکر آلیاژ، ابعاد، شماره ذوب/بچ و مشخصات تولیدکننده است که امکان ردیابی محصول را فراهم میکند. برای مقاصد صادراتی، بستهبندیهای ویژه دریایی نیز انجام میشود که شامل جعبههای چوبی پرس شده و پوششهای ضدرطوبت اضافی است. تمامی بستهبندیها مطابق استانداردهای بینالمللی حملونقل انجام شده تا شکل و خواص محصول در طی مسیر حفظ شود. به طور کلی، ورق مسی به علت ارزش بالای خود با دقت و ایمنی کامل بستهبندی و جابجا میگردد.
شرکت تابانمس ایرانیان ورقهای مسی تولید کارخانجات معتبر داخلی و خارجی را ارائه میدهد. در بین تولیدکنندگان داخلی، محصولات شرکت صنایع مس شهید باهنر (کرمان) به دلیل کیفیت بالا و خلوص ۹۹٫۹۹% مس شناختهشده هستند. ورقهای باهنر به صورت رول، شیت استاندارد و حتی قطعات برشخورده بنا به سفارش مشتری قابل تهیهاند. همچنین ورق مسی خاورمس که توسط شبکه توزیع این شرکت در بازار عرضه میشود، از تولیدات همین کارخانجات داخلی بوده و کیفیت تضمینشدهای دارد. علاوه بر باهنر، شرکت مسبار کاوه (از تولیدکنندگان مطرح مقاطع مسی) نیز بخشی از ورق و تسمه مسی بازار داخل را تأمین مینماید.
در حوزه واردات، تابانمس ایرانیان توان تأمین ورقهای مسی برندهای اروپایی را داراست. از جمله گروه KME (آلمان/ایتالیا) که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان مس و آلیاژهای مسی در جهان است، شرکت Aurubis (آلمان – بزرگترین تولیدکننده مس اروپا) و گروه Wieland (آلمان – پیشرو در محصولات نیمهساخته مسی).
ورقهای این برندها در گریدها و ابعاد خاص (مانند ورقهای عریض یا آلیاژهای ویژه) بنا به درخواست مشتری وارد میشوند. تمامی محصولات وارداتی اصلی (اصالتدار) بوده و همراه با گواهی کیفیت کارخانه سازنده ارائه میگردند. بنابراین مشتریان میتوانند بسته به نیاز خود، از میان برندهای داخلی با کیفیت و برندهای تراز اول بینالمللی، بهترین گزینه را انتخاب نمایند.
تسمه مسی (Copper Strip/Flat Bar) نواری نسبتا ضخیم از مس است که مقطع مستطیلی دارد. تسمههای مسی معمولاً در ضخامتهای چند میلیمتر و عرضهای سانتیمتری تولید میشوند و بهصورت شاخههای صاف یا کلاف عرضه میگردند. در بازار ایران، تسمه مسی اغلب اشاره به شینههای تخت مسی در ابعاد کوچکتر (نسبت به باسبارهای اصلی) دارد که برای مصارف الکتریکی و ارتینگ بهکار میروند. این محصول از نظر ترکیب و خلوص تفاوتی با ورق مسی ندارد (عمدتاً همان مس خالص ۹۹٫۹% در گریدهایTPC ، DLP، DHP) و تفاوت اصلی آن در شکل، ابعاد و روش تولید است. تسمههای مسی میتوانند از نورد ورقهای ضخیم و برش به عرضهای کوچکتر حاصل شوند یا مستقیماً از طریق فرآیند اکستروژن تولید گردند. شرکت تابانمس ایرانیان انواع تسمههای مسی را در اندازههای استاندارد (و در صورت نیاز سفارشی) عرضه میکند. این تسمهها در دو حالت نرم (آنیلشده) و سخت (نورد سرد شده) بنا به کاربرد موجود هستند؛ تسمه مسی نرم انعطافپذیر بوده و امکان خمکاری راحت دارد، در حالی که تسمه سخت استحکام بالاتری را ارائه میدهد.
کاربردهای تسمه مسی
تسمههای مسی به دلیل شکل هندسی مستطیلی و رسانایی بالا، نقش مهمی در ارتباط الکتریکی تجهیزات و سیستمهای ارتینگ ایفا میکنند. موارد زیر از کاربردهای رایج تسمه مسی هستند:
• سیستمهای اتصال زمین (ارتینگ): تسمه مسی بعنوان نوار ارت در چاههای ارت و شبکه اتصال زمین ساختمانها و تأسیسات استفاده میشود. از تسمه با ابعاد مناسب برای انتقال جریان خطا به چاه ارت بهره میگیرند و توسط کلمپ ارت به میلههای ارت یا صفحه ارت متصل میشود. به عنوان مثال تسمه ۳۰×۳ یا ۳۰×۵ میلیمتر از سایزهای پرکاربرد در سیستم ارتینگ ساختمان است.
• تابلوهای برق و شبکه توزیع: در تابلوهای برق فشار ضعیف، برای ارتباط بین کلیدها و ترمینالها از تسمههای مسی با مقاطع کوچکتر (مثلاً ۲۰×۳ یا ۲۰×۵ میلیمتر) به عنوان شینه استفاده میشود. این تسمهها جریان برق را بین قطعات مختلف تابلو توزیع کرده و به دلیل انعطاف نسبتاً خوب، در فواصل کوتاه و فضاهای فشرده کاربرد دارند. همچنین در پستهای برق، بانکهای خازنی و سایر تجهیزات توزیع، تسمه مسی جهت اتصال باسبارها به قطعات کوچکتر به کار میرود.
• اتصالات الکتریکی و قطعات هادی: ساخت انواع شنتها، جامپرهای مسی بین تجهیزات، کابلشوهای تسمهای و کلمپها از تسمه مسی صورت میگیرد. بهعنوان مثال برای وصل کردن دو بخش متحرک که نیاز به انعطاف دارند (نظیر اتصال ژنراتور به تابلو) از تسمههای مسی بافتهشده انعطافپذیر استفاده میشود.
• صنایع الکترونیک و مخابرات: در برخی مدارهای الکترونیکی قدرت (مانند بریجهای یکسوساز در دستگاههای جوش یا منبع تغذیه)، از تسمههای مسی کوتاه به جای سیم برای تحمل جریانهای بالا استفاده میشود. همچنین نوارهای مسی نازک به عنوان شیلد (لایه محافظ) در کابلهای مخابراتی و کواکسیال کاربرد دارند.
• مصارف صنعتی دیگر: در صنعت ساخت تجهیزات صنعتی ممکن است تسمه مسی بهعنوان ماده اولیه قطعاتی مانند واشرهای رسانا، نوارهای اتصال دهنده در سلولهای خورشیدی و باتریها، یا بخشهایی از تجهیزات جوشکاری مورد استفاده قرار گیرد. وجود قابلیت شکلدهی و لحیمکاری آسان، تسمه مس را به گزینهای مطلوب برای ساخت چنین قطعاتی بدل کرده است.
از منظر ترکیب شیمیایی، تسمههای مسی کاملاً متناظر با ورقهای مسی هستند و معمولاً از مس خالص در سه گرید TPC، DLP یا DHP تهیه میشوند (توضیحات هر گرید در بخش ورق مسی آورده شد). انتخاب نوع آلیاژ بستگی به کاربرد دارد؛ برای مثال اگر تسمه جهت لحیمکاری یا جوشکاری در محیط احیایی استفاده شود، گریدهای بدون اکسیژن (DLP/DHP) ارجحیت دارند تا از تردی ناشی از هیدروژن جلوگیری شود، در حالی که برای رسانایی حداکثری در جریانهای بالا، گرید TPC (مس ETP) مدنظر قرار میگیرد. تمامی تسمههای مسی عرضهشده دارای هدایت الکتریکی عالی (بین ۹۰% تا ۱۰۰% IACS بسته به گرید) و مقاومت الکتریکی بسیار کم هستند که امکان عبور جریانهای زیاد را فراهم میکند. ذکر این نکته ضروری است که هر چه جریان الکتریکی مورد نیاز بیشتر باشد، ابعاد تسمه مسی (ضخامت/عرض) باید بزرگتر انتخاب شود تا افت ولتاژ و گرمشدن در محدوده مجاز بماند.
به طور سرانگشتی، مس قادر است حدود ۱٫۷ آمپر به ازای هر میلیمتر مربع از سطح مقطع خود جریان پیوسته را حمل کند (در شرایط استاندارد حرارتی)؛ بنابراین در کاربردهایی مانند نوار ارت یا شینههای تابلو که جریان بالا دارند، باید سطح مقطع کافی لحاظ شود.
از نظر خواص مکانیکی، تسمه مسی در حالت آنیلشده نرم و قابلانعطاف است بهطوریکه میتوان آن را تا شعاعهای کوچک خم نمود بدون آنکه ترک بخورد. استحکام کششی تسمه مسی آنیلشده حدود ۲۰۰-۲۲۰ مگاپاسکال است و با کارسرد میتواند تا ۲۵۰-۳۰۰ مگاپاسکال افزایش یابد. تسمههای تولیدشده با اکستروژن معمولاً ساختار دانهای همگن و استحکام بالاتری دارند. سطح تسمههای مسی معمولاً پرداخت شده و عاری از اکسید (براق) است، اما به مرور زمان در مجاورت هوا یک لایه اکسید سطحی (رنگ قهوهای) تشکیل میشود که برای جلوگیری از آن میتوان از پوشش قلع استفاده نمود. قلعاندود کردن تسمه مسی روشی مرسوم برای بهبود مقاومت سطحی در برابر اکسایش و تسهیل اتصالهای پیچ و مهرهای است. این پوشش نقرهایرنگ علاوه بر جلوگیری از تیرگی مس، رسانایی سطحی تماس را نیز افزایش میدهد. بسته به نیاز، امکان قلعاندود کردن یا حتی نقرهاندود کردن سطحی تسمههای مسی توسط شرکت طابانمس یا پیمانکاران همکار وجود دارد.
تسمههای مسی در محدوده گستردهای از اندازهها تولید میشوند. ضخامت معمول تسمههای مسی تخت موجود در بازار بین حدود ۳ میلیمتر تا ۱۰ میلیمتر است. ضخامتهای کمتر (مانند ۱ یا ۲ میلیمتر) نیز موجودند اما معمولاً در رده نوارهای نرم قرار میگیرند و گاهاً به آنها نوار مسی یا تسمه مسی نازک گفته میشود. عرض تسمه میتواند از حدود ۱۰ میلیمتر (۱ سانتیمتر) تا ۱۰۰ میلیمتر و بیشتر متغیر باشد. رایجترین عرضها در بازار ایران ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰ و ۶۰ میلیمتر است که برای بیشتر کاربردهای ارت و تابلو برق کافی هستند. برای مثال، تسمه ۳۰×۳ mm ۳۰×۵، mm ۴۰×۵، mm ۵۰×۵، mm و ۵۰×۱۰ mm از سایزهای پرمصرف بهشمار میروند. همچنین تسمههای با عرض خیلی زیاد (مثلاً ۱۰۰ یا ۱۲۵ میلیمتر) عملاً در دسته باسبار (شینه) طبقهبندی میشوند که در بخش بعدی توضیح داده شده است. طول استاندارد تسمههای مسی که به صورت شاخه عرضه میشوند معمولاً ۳ یا ۴ متر است. کارخانجاتی نظیر باهنر و مسبار کاوه تسمههای خود را عمدتاً در شاخههای ۴ متری تولید میکنند تا حمل و نقل و انبارداری آنها آسانتر باشد. البته مطابق سفارش مشتری امکان برش به طولهای دلخواه (کوتاهتر یا بلندتر تا حدود ۱۰ متر) نیز وجود دارد. در مورد تسمههای مسی نازک که به صورت رول عرضه میشوند، محدودیت طول وجود ندارد و یک کلاف میتواند دهها متر طول پیوسته داشته باشد.
بستهبندی تسمههای مسی مشابه باسبارها است. تسمههای با ضخامت و عرض کم (نوارهای مسی انعطافپذیر) عموماً به صورت کلاف پیچیده بستهبندی میشوند. این کلافها روی طوقه یا قرقره مناسب پیچیده شده و برای جلوگیری از باز شدن، با تسمههای پلاستیکی مهار میگردند. اطراف کلاف نیز ممکن است با پوشش استرچ یا پلاستیکی پوشیده شود تا از تماس مستقیم با هوا و رطوبت جلوگیری شود. تسمههای ضخیمتر که بصورت شاخههای ۳ یا ۴ متری هستند، دستهبندی و بندیل میشوند؛ به این صورت که تعدادی شاخه روی یکدیگر قرار گرفته و در چند نقطه با تسمه فلزی محکم بسته میشوند. برای محافظت از گوشهها، معمولاً از ضربهگیر یا روکش مقوایی در محل تسمههای فلزی استفاده میشود تا طی حملونقل آسیب یا فرورفتگی در لبه مسی ایجاد نگردد. هر بندیل شامل برچسب مشخصات (آلیاژ، ابعاد، وزن، تولیدکننده) است. اگر تسمهها قلعاندود شده باشند، در لابهلای آنها کاغذ یا نایلون قرار میگیرد تا سطح آنها خراشیده نشود. بستهبندی صادراتی تسمه مسی تفاوت چندانی با باسبار ندارد و میتواند در جعبههای چوبی یا روی پالتهای پیچیدهشده در پوشش پلیاتیلن انجام شود. به طور کلی، هدف از بستهبندی مطمئن تسمه مسی، حفظ صافی و مستقیمی آن و جلوگیری از اکسیداسیون طی نگهداری و حمل است.
تابانمس ایرانیان تسمههای مسی کارخانجات داخلی و خارجی را نیز تأمین میکند. بخش عمده تسمههای مسی داخلی از تولیدات شرکت شهید باهنر کرمان و شرکت مسبار کاوه تأمین میشود. باهنر دارای خط نورد و اکستروژن اختصاصی تسمه و مقاطع مسی است و تسمههایی با خلوص %۹۹/۹۸ مس و ابعاد ۳×۲۰ تا ۱۰×۱۲۰ میلیمتر تولید میکند. مسبار کاوه (واقع در شهر صنعتی کاوه) نیز تولیدکننده اصلی تسمههای مسی مخصوص ارت و شینههای تخت در ایران است. محصولات باهنر و کاوه از نظر کیفیت و خواص فنی بسیار مطلوب بوده و حتی به خارج از کشور نیز صادر میشوند.
بهعنوان نمونه، تسمههای مسی باهنر در پروژههای صنعتی داخل و نیز بازارهای آلمان، چین و کشورهای همسایه استفاده شدهاند.
در کنار تولیدات داخلی، تسمههای مسی برند KME آلمان (و ایتالیا) قابل ارائه هستند؛ KME تسمههای مسی را در ضخامتهای دقیق و عرضهای سفارشی با آلیاژهای استاندارد (ETP, DHP و غیره) تولید میکند و بستهبندیهای پیشرفته برای حمل ایمن آنها دارد . همچنین Wieland و Aurubis به عنوان تأمینکنندگان بینالمللی مس، تسمه و نوار مسی را در سبد محصولات خود دارند. برای مثال، شرکت Wieland انواع شینه و تسمه مسی گرید C11000 (ETP) با دو نوع لبه گرد و تخت ارائه میدهد که شرکت طابانمس قادر به واردات آنها بنا به درخواست مشتری است. شایان ذکر است کلیه تسمههای مسی وارداتی ارائهشده توسط این شرکت، اصل بوده و همراه با سرتیفیکیت آنالیز و تضمین کیفیت عرضه میشوند.
شینه مسی یا باسبار (Busbar) نوعی هادی الکتریکی تخت با سطح مقطع بزرگ است که برای انتقال جریانهای الکتریکی قوی و توزیع برق در تابلوها و سیستمهای قدرت به کار میرود. باسبارهای مسی معمولاً مقطع مستطیلی دارند و از مس خالص با رسانایی بسیار بالا ساخته میشوند تا افت ولتاژ و تلفات حداقل باشد. در تابلوهای برق صنعتی، شینههای مسی به عنوان ستون فقرات توزیع جریان عمل میکنند و تعداد زیادی انشعاب و اتصال از طریق آنها برقرار میشود. از آنجا که جریان عبوری از باسبارها زیاد است، هدایت الکتریکی و ظرفیت حمل جریان در آنها در اولویت میباشد. به همین دلیل عمدتاً از مس گرید TPC (با هدایت الکتریکی ~۱۰۱% IACS) یا مس اکسیژنزدوده خاص (برای جلوگیری از اکسیداسیون) جهت ساخت باسبار استفاده میشود. باسبارهای مسی میتوانند به صورت طولهای مستقیم یا به شکل قطعات ماشینکاریشده (خم شده، سوراخدار و پوششدار) در تابلو نصب شوند. شرکت تابانمس ایرانیان با درک اهمیت این قطعه حیاتی در صنایع برق، باسبارهای مسی باکیفیت را در ابعاد و انواع مختلف (خام یا روکشدار) تأمین میکند.
کاربردهای شینه مسی
باسبارهای مسی کاربرد اصلی خود را در صنایع برق قدرت و سیستمهای توزیع جریان بالا پیدا میکنند. برخی از کاربردهای متداول شینه مسی عبارتاند از:
• تابلوهای برق فشار ضعیف و متوسط: در تابلوهای توزیع برق کارخانجات، ساختمانهای تجاری/اداری و پستهای برق، شینههای مسی به عنوان رسانای اصلی برای توزیع سه فاز و نول به قسمتهای مختلف تابلو استفاده میشوند. برای مثال در یک تابلوی فشار ضعیف، باسبارهای مسی افقی و عمودی وظیفه انتقال جریان از ورودی اصلی به کلیدها و فیوزهای انشعابی را بر عهده دارند.
• دیزل ژنراتورها و UPSها: اتصال خروجی ژنراتورهای بزرگ به شبکه نیازمند شینههای مسی با ظرفیت بالا است. همچنین در واحدهای برق اضطراری (UPS) باسبارهای مسی بین رکتیفایرها، باتریها و اینورترها نقش توزیع جریان DC و AC را ایفا میکنند.
• سیستمهای باسداکت (Bus Duct): در بسیاری از ساختمانهای مرتفع یا سایتهای صنعتی، برای انتقال جریان زیاد بین تابلوها از مجاری باسداکت حاوی شینههای مسی موازی استفاده میشود. این باسبارها که با عایق مناسب پوشیده شدهاند، جریان را در طولهای زیاد با افت کم انتقال میدهند.
• کارخانههای برق و پستهای فشار قوی: در بخشهایی مانند شینههای انتقال در پستهای برق (شینههای آلومینیومی/مسی لخت در محوطه پست) و نیروگاهها، اگرچه معمولاً از آلومینیوم استفاده میشود، اما در نقاط اتصال به تجهیزات (ترانس، کلید) و برای جریانهای بسیار بالا یا فضاهای کوچک، از باسبار مسی استفاده میگردد.
• خودروسازی و صنایع جدید: با گسترش خودروهای برقی و سیستمهای ذخیرهساز انرژی، باسبارهای مسی تخت بهطور روزافزون در پک باتریها، اینورترهای قدرت و شارژرهای سریع بهکار میروند. مثلا در پک باتری خودروهای الکتریکی، شینههای مسی نازک اما عریض برای اتصال بین ماژولهای باتری استفاده میشود که جریان صدها آمپر را تحمل میکنند.
به طور خلاصه، هرجا نیاز به انتقال مطمئن جریان زیاد با کمترین افت باشد، باسبار مسی گزینه اصلی مهندسان برق است. سطح تماس بزرگ باسبار، امکان اتصال چندین کابلشو یا ترمینال را روی یک شینه فراهم میکند و بدین ترتیب توزیع برق میان چندین خط خروجی بهسادگی انجام میشود. همچنین استفاده از باسبار (به جای تعدد کابل) باعث کاهش پیچیدگی، افزایش ایمنی و سهولت تعمیرات در تابلوها میشود.
باسبارهای مسی تقریباً همیشه از مس خالص با بالاترین هدایت الکتریکی ممکن ساخته میشوند. مس الکترولیتی خالص (Cu-ETP یا معادل UNS C11000) متداولترین جنس برای باسبار است که حداقل %۹۹٫۹ مس و مقادیر جزئی ناخالصی داشته و هدایت الکتریکی آن حدود %۱۰۰ تا %۱۰۱ IACS میباشد.
این مس سختی و استحکام متوسطی دارد (نسبت به نیاز مکانیکی باسبارها کافی است) و قیمت تمامشده کمتری نسبت به آلیاژهای خاص دارد. در مواقعی که نیاز به لحیمکاری یا جوشکاری باسبار وجود داشته باشد (برای اتصال به قطعات دیگر در محیط محافظت نشده)، میتوان از مس اکسیژنزدوده مانند Cu-HCP یا Cu-DHP نیز استفاده نمود تا ریسک تردی ناشی از هیدروژن حذف شود . با این حال، به دلیل افت حدود ۵-۱۰ درصدی در رسانایی این آلیاژها نسبت به ETP، معمولاً ترجیح صنعت برق استفاده از همان مس ETP برای شینههاست و اتصال مکانیکی (پیچ و مهره) را جایگزین جوشکاری میکنند.
باسبارهای مسی باید توانایی عبور جریان نامی سیستم را به طور مداوم داشته باشند بیآنکه دمای آنها از حد مشخصی (معمولاً ۸۵°C برای عایقبندی کلاس F) فراتر رود. از این رو سطح مقطع باسبار بر اساس جریان طراحی میشود. مثلاً یک باسبار مسی با سطح مقطع ۱۰۰۰ میلیمتر مربع (حدود 10mm × 100mm) به طور تقریبی قابلیت عبور ~۱۷۰۰ آمپر جریان پیوسته را دارد (با در نظر گرفتن جریان ۱/۷Amm²). برای جریانهای بالاتر، میتوان چندین باسبار را به صورت موازی بهکار گرفت یا ابعاد شینه را افزایش داد.
مقاومت الکتریکی باسبارهای مسی بسیار پایین است؛ مثلاً مقاومت یک متر شینه ۵۰×۵ mm (سطح مقطع ۲۵۰mm² ) تنها در حدود ۰/۰۰۰۰۷ اهم است که افت ولتاژ ناچیزی در حدود ۰/۰۰۷ ولت بر آمپر-متر ایجاد میکند. این ویژگی همراه با ضریب حرارتی نسبتاً پایین مس (مس با افزایش دما مقاومتش کمی بالا میرود اما همچنان رسانای خوبی باقی میماند) باعث عملکرد پایدار باسبار در شرایط مختلف میشود. همچنین تحمل حرارتی مس بالا است – نقطه ذوب ~۱۰۸۳°C – لذا باسبار مسی در برابر جریانهای اتصال کوتاه لحظهای که باعث حرارت ناگهانی میشوند مقاوم است و تغییر شکل نمیدهد.
برای بهبود دوام اتصالات، غالباً سطح باسبارهای مسی را آبکاری قلع میکنند. قلعاندود کردن باسبار باعث کاهش اکسیداسیون سطحی مس و افزایش طول عمر اتصال پیچومهره میشود (اکسید قلع نیز رسانا است بر خلاف اکسید مس). همچنین قلع نرمتر از مس است و با سفت شدن پیچ اتصال، اندکی تغییر شکل داده و سطح تماس الکتریکی بهتری ایجاد میکند. برخی باسبارهای خاص به جای قلع با نقره آبکاری میشوند که رسانایی و مقاومت خوردگی بیشتری دارد، هرچند هزینه بالاتری در پی دارد. تابانمس ایرانیان امکان تأمین باسبارهای مسی در حالت خام (بدون پوشش) یا قلعاندود را دارد. باسبارهای خام رنگ مسی براق داشته و برای نصب در فضاهای سرپوشیده و خشک مناسباند، اما برای تابلوهایی که در معرض رطوبت یا عوامل خورندهاند توصیه میشود از نوع قلعاندود استفاده شود.
تمامی باسبارهای عرضهشده مطابق استانداردهای بینالمللی تولید شدهاند . از جمله این استانداردها میتوان به DIN 13601 یا DIN EN 13601 (استاندارد اروپایی مس و آلیاژهای مسی برای کاربردهای الکتریکی)، ASTM B187 (استاندارد آمریکایی میلگرد و شینه مسی)، ASTM B133M (میله و شمش مسی تخت)، و JIS H3250 (استاندارد ژاپن برای میله و شینه مسی) اشاره کرد . رعایت این استانداردها تضمین میکند که باسبار از لحاظ ترکیب شیمیایی (مس خالص)، خواص مکانیکی (استحکام و سختی مناسب)، ابعاد و رواداریها و نیز عاری بودن از عیوب سطحی، در محدوده مورد انتظار صنعت برق است. کارخانههای داخلی نظیر باهنر تمامی تولیدات باسبار خود را بازرسی جریان ادی (eddy current) میکنند تا از نبود ترک یا ناپیوستگی داخلی اطمینان حاصل شود. همچنین هر شاخه باسبار پس از تولید، راستایی (Straightness) و تختی آن کنترل میگردد تا نصب آن روی مقرهها در تابلو به آسانی انجام شود.
باسبارهای مسی در اندازههای استاندارد متنوعی تولید میشوند. طیف مقاطع قابل تولید برای باسبارهای مسی معمولاً از ضخامت حدود ۲ میلیمتر تا ۲۰ میلیمتر و عرض ۲۰ میلیمتر تا ۱۲۵ میلیمتر را پوشش میدهد. شرکت شهید باهنر کرمان به عنوان بزرگترین تولیدکننده باسبار مسی در ایران، دامنه ابعادی ۲×۲۰ تا ۲۰×۱۲۵ میلیمتر را به طول ۲ تا ۱۰ متر ارائه میکند. بسیاری از باسبارهای استاندارد بازار در این محدوده قرار دارند، از جمله سایزهای پرکاربرد:
• ضخامت ۳، ۵، ۶، ۱۰ و ۱۲ میلیمتر
• عرض ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰، ۶۰، ۸۰، ۱۰۰ و ۱۲۵ میلیمتر
برای مثال، باسبار ۵×۵۰ mm و ۱۰×۸۰ mm دو سایز متداول در تابلوهای فشار ضعیف هستند. همچنین باسبار بزرگ ۱۰×۱۰۰ mm یا ۲۰×۱۰۰ mm در تابلوهای اصلی و لینکهای بین تابلو به کار میرود. باسبارهای خیلی عریض (تا ۱۶۰ یا ۲۰۰ میلیمتر) و یا خیلی ضخیم (مثلاً ۲۵ یا ۳۰ میلیمتر) به صورت سفارشی در برخی صنایع خاص قابل تولید یا واردات هستند.
در کاربردهای معمول، جهت افزایش ظرفیت جریان اغلب به جای انتخاب یک شینه فوقالعاده ضخیم، چند شینه نازکتر به صورت موازی استفاده میشود تا قابلیت خنکشوندگی بهتر و انعطاف اتصال بیشتری فراهم شود.
از نظر شکل لبه، باسبارهای مسی به دو نوع لبتیز (لب تخت) و لبگرد تقسیم میشوند . باسبار لبتیز دارای گوشههای کاملاً ۹۰° است در حالی که در نوع لبگرد گوشههای مقطع کمی گرد شده (فیلت) هستند. نوع لبگرد قدری هزینهبرتر است (نیاز به فرآیند اکسترا یا ماشینکاری اضافه دارد) اما مزایایی دارد: احتمال تخلیه کرونا در ولتاژهای بالاتر را کاهش میدهد و نصب عایق حرارتی روی آن راحتتر است (عایقهای شرینک یا روکشهایی که روی باسبار قرار میگیرند در لبه گرد کمتر آسیب میبینند). در شبکه فشار ضعیف که ولتاژها پایین است، اغلب باسبار لبتیز نیز کفایت میکند. طول استاندارد هر شاخه باسبار معمولاً ۴ یا ۵ متر است (برای سهولت حمل)، اما طول ۶ متر و بالاتر هم در صورت سفارش ویژه تولید میشود. در زمان نصب تابلو، باسبارها معمولاً بر اساس نقشه، به طولهای کوتاهتر بریده و سوراخکاری میشوند؛ لذا طول شاخه اولیه تنها بر بهرهوری نصب اثر دارد و پارامتر فنی بهرهبرداری نیست.
بستهبندی باسبارهای مسی به دلیل وزن نسبتاً زیاد و اهمیت حفظ مستقیم بودن آنها، با دقت انجام میشود. شاخههای باسبار پس از تولید و بازرسی، معمولاً در گروههای ۵ تا ۱۰ تایی بندیل میشوند. برای این منظور، شاخهها روی هم قرار گرفته و در چند نقطه با تسمههای فلزی محکم میشوند. در محل تسمهها از محافظ گوشه پلاستیکی یا مقوایی استفاده میشود تا لبه باسبار آسیب نبیند. سپس کل بندیل با فیلم پلاستیکی کشیده میشود تا از تماس با رطوبت و گردوغبار محافظت گردد. هر بندیل حاوی یک تگ یا برچسب است که مشخصات محصول (ابعاد، آلیاژ، تعداد شاخهها، وزن ناخالص و خالص، نام تولیدکننده و شماره بچ) روی آن درج شده است . این اطلاعات به مشتری امکان تطابق محصول دریافتی با مشخصات سفارش و همچنین ردیابی را میدهد. باسبارهای خیلی طویل (مثلاً ۶ یا ۱۰ متری) ممکن است جهت سهولت حمل، به صورت بستههای خرکشده بارگیری شوند؛ بدین صورت که روی کفی تریلر یا کانتینر خرکهای چوبی گذاشته شده و باسبارها روی خرک مهار میشوند تا از خمش آنها جلوگیری شود.
برای صادرات باسبار، بستهبندی میتواند علاوه بر موارد فوق شامل جعبههای چوبی بزرگ یا پالتبندی ویژه باشد تا هنگام جابجاییهای مکرر در بنادر و گمرکها، آسیبی به شینهها وارد نشود. همچنین در صورت سفارش باسبار قلعاندود، باید بین شینههای بستهبندیشده، نایلون یا کاغذ روغنی قرار گیرد تا لایه قلع آنها طی انبارداری طولانی تغییر رنگ نداده و لکدار نشود. حمل باسبار به طور عمده توسط کامیونهای کفی یا کانتینر انجام میگیرد و تخلیه آن نیازمند تجهیزات لیفتینگ (مانند لیفتراک یا جرثقیل سقفی) است چون هر بندیل میتواند چند صد کیلوگرم وزن داشته باشد. در مجموع، بستهبندی باسبار طوری طراحی میشود که شاخههای مسی تا محل پروژه سالم، راست و آماده برای نصب باقی بمانند.
شرکت تابانمس ایرانیان تأمینکننده باسبارهای مسی تولید داخل و همچنین برندهای وارداتی معتبر میباشد. در بازار داخل، شرکت مس شهید باهنر با در اختیار داشتن کارخانه اختصاصی باسبار، تأمینکننده اصلی نیاز کشور است. باسبارهای باهنر با تکنولوژی اکستروژن و نورد تولید شده و از کیفیت بسیار بالایی برخوردارند بهطوریکه بخش عمدهای از تولیدات آن به بازارهای اروپایی و آسیایی صادر میشود. علاوه بر باهنر، شرکت مسبار کاوه نیز باسبارهای مسی را در مقاطع پرکاربرد (عمدتاً تا عرض ۱۰ سانتیمتر) تولید میکند و محصولات آن در تابلوهای برق بسیاری از پروژههای صنعتی استفاده شده است. محصولات این دو تولیدکننده داخلی توسط تابانمس ایرانیان با قیمت رقابتی و تضمین کیفیت به مشتریان عرضه میگردد. شایان ذکر است که تمامی باسبارهای داخلی ارائهشده مطابق آنالیزهای شیمیایی استاندارد (جدول ۱) بوده و همراه با گواهی کنترل کیفیت کارخانه (شامل نتایج آزمونهای الکتریکی و مکانیکی) هستند.
در بخش برندهای خارجی، تابانمس ایرانیان قادر به تأمین باسبارهای مسی ساخت اروپا میباشد. به عنوان نمونه باسبارهای مسی Wieland آلمان (و زیرمجموعه آن Farmer’s Copper) در بازار جهانی بسیار شناخته شدهاند و از گرید C11000 در دو نوع لبهگرد و لبهتیز تولید میشوند . این باسبارها در طول ۱۲ فوت (۳٫۶۶ متر) استاندارد و مقاطع مختلف موجودند. همچنین باسبارهای تولیدی KME از جمله گزینههای ممتاز اروپایی هستند که در پروژههای خاص میتوانند بهکار روند.
برند Aurubis نیز اگرچه بیشتر در حوزه شمش مس و مواد اولیه فعال است، اما باسبار و قطعات مسی ساختهشده را از طریق شرکای خود عرضه میکند. در صورت نیاز مشتری به باسبارهای وارداتی (مثلاً برای دریافت مقاطع خاص یا روکشهای ویژه)، این شرکت ضمن تضمین اصالت کالا، امکان انجام سفارش را دارد. تمامی باسبارهای وارداتی با سرتیفیکیت کارخانه سازنده (شامل نتایج تست هدایت الکتریکی، ترکیب شیمیایی و تستهای ابعادی) تحویل خواهند شد تا خریدار اطمینان کامل از کیفیت محصول داشته باشد.
اطلاعات ارائهشده در این صفحه به شما دید جامعی نسبت به محصولات مسی قابل عرضه توسط شرکت تابانمس ایرانیان میدهد. در صورت نیاز به کسب جزئیات بیشتر یا دریافت مشاوره تخصصی، با ما در تماس باشید. تیم ما همواره آماده پاسخگویی به پرسشهای فنی و تأمین نیازهای صنعتی شما در حوزه مس و آلیاژهای آن است.