نقش شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی
شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA Board of Governors)، یکی از ارکان اصلی تصمیمگیری در ساختار این نهاد بینالمللی است. این شورا متشکل از ۳۵ کشور عضو است که از میان کشورهای صنعتی، قدرتهای هستهای و نمایندگان منتخب مناطق مختلف جهان انتخاب میشوند.
وظایف اصلی شورای حکام عبارتاند از:
- نظارت بر اجرای توافقنامههای پادمانی میان آژانس و کشورهای عضو؛
- بررسی گزارشهای فنی مربوط به فعالیتهای هستهای؛
- تصویب بودجه و سیاستگذاریهای کلی آژانس؛
- در موارد حساس، ارجاع موضوع به شورای امنیت سازمان ملل.
کشورهایی نظیر ایالات متحده، روسیه، چین، فرانسه، بریتانیا، آلمان، ژاپن، آرژانتین، هند، آفریقای جنوبی و برخی کشورهای عربی، نقش برجستهای در جهتدهی به تصمیمات این شورا دارند.
وضعیت فعلی: پیشنویس قطعنامه علیه ایران
در نشست جاری شورای حکام که از ابتدای ژوئن ۲۰۲۵ آغاز شده، کشورهای غربی بهویژه ایالات متحده، فرانسه، آلمان و بریتانیا، پیشنویس یک قطعنامه سیاسی را علیه ایران ارائه کردهاند. این پیشنویس، جمهوری اسلامی ایران را به «عدم همکاری مؤثر با آژانس» و «عدم پاسخگویی شفاف درخصوص سایتهای اعلامنشده» متهم میکند.
رأیگیری درباره این قطعنامه که در ابتدا قرار بود در روز چهارشنبه انجام شود، بنا به تصمیم ریاست شورا، به پنجشنبه ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ (۲۳ خرداد) موکول شده است.
پیامدهای احتمالی تصویب قطعنامه
در صورت تصویب این قطعنامه، با وجود آنکه از نظر حقوقی الزامآور نیست، اما میتواند تبعات گستردهای به همراه داشته باشد:
۱.افزایش فشار سیاسی بینالمللی بر ایران
این قطعنامه بهعنوان یک پیام سیاسی از سوی اکثریت اعضای شورا، بیانگر نارضایتی جامعه بینالمللی از سطح همکاریهای ایران با آژانس تلقی خواهد شد.
۲.اقدامات متقابل و فوری از سوی ایران
مقامات جمهوری اسلامی پیشتر هشدار دادهاند که در واکنش به چنین اقدامی، تصمیمات فنی فوری در حوزه برنامه هستهای اتخاذ خواهند کرد. این اقدامات ممکن است شامل:
- افزایش سطح غنیسازی اورانیوم (تا سطوح ۶۰ درصد یا بالاتر)،
- بهرهگیری از سانتریفیوژهای پیشرفتهتر در مراکزی چون نطنز یا فردو،
- کاهش دسترسی بازرسان آژانس به تأسیسات هستهای باشد.
۳.تأثیر بر مذاکرات دیپلماتیک منطقهای و بینالمللی
تصویب این قطعنامه میتواند فضای بیاعتمادی موجود میان ایران و کشورهای غربی را تشدید کرده و بر روند مذاکرات غیررسمی میان تهران و واشنگتن (که از مسیرهایی نظیر عمان دنبال میشود) اثر منفی بگذارد.
۴.افزایش احتمال ارجاع پرونده به شورای امنیت
در صورت ادامهی روند کنونی، کشورهای غربی ممکن است موضوع را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دهند و حتی مکانیسم ماشه را برای بازگرداندن تحریمها فعال کنند؛ گرچه این مسیر با چالشهای حقوقی و دیپلماتیک روبهرو خواهد بود.
۵.افزایش تنشهای منطقهای و نگرانیهای امنیتی
با افزایش سطح غنیسازی و محدود شدن بازرسیها، نگرانیهای امنیتی در منطقه خاورمیانه نیز افزایش خواهد یافت؛ بهویژه از سوی اسرائیل و برخی کشورهای عربی که همواره نسبت به برنامه هستهای ایران ابراز نگرانی کردهاند.