کل اقتصاد – کاهش شتاب رکود، اما همچنان زیر مرز رونق
در تیرماه ۱۴۰۴، شاخص مدیران خرید کل اقتصاد ایران (شامخ ترکیبی) پس از تعدیل فصلی به عدد ۴۷.۳ رسید. این عدد گرچه بهبود قابل توجهی نسبت به خرداد (۴۳.۳) دارد، اما همچنان زیر مرز ۵۰ باقی مانده و نشان میدهد اقتصاد در وضعیت رکودی قرار دارد؛ تنها شدت کاهش فعالیتها کمتر شده است. این شانزدهمین ماه متوالی است که شامخ کل اقتصاد پایینتر از ۵۰ قرار میگیرد.
بررسی مؤلفههای اصلی نشان میدهد:
- تولید به ۴۸.۴ (خرداد ۴۵.۷) رسیده؛ بهبود جزئی اما همچنان رکودی.
- سفارشات جدید با عدد ۴۶.۱ (خرداد ۳۹.۴) بهتر شده اما برای هفدهمین ماه متوالی زیر ۵۰ باقی مانده است؛ نشانه تداوم ضعف تقاضا.
- سرعت تحویل (۴۹.۸) و اشتغال (۴۶.۶) نیز نسبت به خرداد افزایش یافتهاند.
- در مقابل، شاخص انتظارات فعالیت ماه آینده از ۵۳.۳ در خرداد به ۴۹.۶ سقوط کرده و بدبینی نسبت به آینده را افزایش داده است.
- قیمت خرید مواد اولیه همچنان در سطح بسیار بالای ۷۵.۹ قرار دارد که نشاندهنده تداوم فشار هزینهای بر تولیدکنندگان است. از سوی دیگر، فروش با رسیدن به ۵۰.۸ پس از چند ماه مجدداً از مرز ۵۰ عبور کرده است.
وضعیت بخش صنعت: بهبود محسوس، اما هنوز در رکود
شامخ صنعت (تعدیلشده فصلی) در تیرماه به ۴۷.۷ رسید؛ جهشی مهم نسبت به خرداد (۴۲.۰) اما همچنان زیر مرز رونق. به عبارت دیگر، بخش صنعت هنوز در رکود است اما شدت افت کاهش یافته است.
تحلیل لایهبهلایه از مؤلفههای اصلی صنعت:
۱. تولید صنعتی
با رسیدن به عدد ۴۷.۰ (خرداد ۳۴.۴)، تولید صنعتی بهبود چشمگیری نسبت به ماه قبل داشته است، اما هنوز زیر ۵۰ قرار دارد.
۲. سفارشات جدید
شاخص سفارشات جدید با عدد ۴۸.۰ (خرداد ۴۵.۹) رشد کرده اما برای سیزدهمین ماه متوالی زیر ۵۰ باقی مانده است؛ نشانهای از تقاضای ضعیف در بازار داخلی و صادراتی.
۳. سرعت تحویل تأمینکنندگان
این شاخص با عدد ۵۲.۲ برای نخستین بار در چند ماه اخیر به بالای ۵۰ برگشته و حکایت از بهبود نسبی در زنجیره تأمین دارد.
۴. موجودی مواد اولیه
با ۴۲.۵ همچنان در سطح پایین و رکودی قرار دارد. مشکلات تخصیص ارز، موانع گمرکی و تأخیر در ترخیص کالا از عوامل اصلی هستند.
۵. اشتغال صنعتی
شاخص اشتغال با عدد ۴۷.۳ نسبت به خرداد (۴۴.۰) بهبود یافته اما همچنان زیر ۵۰ است؛ یعنی روند کاهش نیرو کندتر شده ولی متوقف نشده است.
۶. فروش و صادرات
فروش صنعتی از ۳۱.۲ در خرداد به ۴۴.۳ رسیده است؛ جهشی قابل توجه، اما هنوز در محدوده رکود. صادرات نیز با ۴۲.۶ همچنان پایین است و نشاندهنده مشکلات پایدار در بازارهای خارجی است.
۷. انتظارات آینده
شاخص انتظارات تولید ماه آینده با ۵۴.۹ مثبت مانده است و نشان میدهد مدیران صنعتی امید به بهبود نسبی در مرداد دارند.
تحلیل زیربخشی: پیشرانها و عقبماندهها
فلزات اساسی تنها بخشی است که بالای ۵۰ قرار گرفته و در مؤلفه سفارشات جدید عملکردی بسیار قوی داشته است.
در مقابل، صنایع نفت و گاز و وسایل نقلیه همچنان در محدودهای بهشدت رکودی قرار دارند؛ برخی مؤلفهها حتی زیر ۳۰.
نتیجه: بهبود صنعت در تیرماه یکپارچه نیست، بلکه «جزیرهای» است و تنها بخشهایی خاص توانستهاند از رکود عمیق فاصله بگیرند.
دلایل ماندگاری رکود در صنعت
۱. شوکهای انرژی: قطعیهای مکرر برق و محدودیت آب (تا سه روز متوالی و روزانه سه ساعت) روند تولید را مختل کرده است.
۲. تأمین و هزینهها: جهش قیمت نهادهها، مشکلات تخصیص ارز و تأخیرهای گمرکی موجودی مواد اولیه را پایین نگه داشته است.
۳. ضعف تقاضا و نااطمینانی: افت قدرت خرید، نوسان نرخ ارز و تنشهای سیاسی–امنیتی اخیر، تقاضای داخلی و صادراتی را برای ماههای طولانی ضعیف کرده است.
راهکارهای پیشنهادی برای سیاستگذاران
- بهبود فرآیند تخصیص و ترخیص ارز برای واردات مواد اولیه
- تضمین حداقلی تأمین پایدار انرژی صنایع
- اجرای سیاستهای تحریک تقاضا در بازار داخلی
- حمایت هدفمند از صادرات با کاهش موانع ارزی و گمرکی
- ایجاد ابزارهای پوشش ریسک ارزی برای صنایع
- ارائه تسهیلات نقدینگی کوتاهمدت به واحدهای تولیدی کوچک و متوسط